مقدمه: بیماری کبد چرب غیرالکلی، یکی از علل اصلی پیوند کبد در سراسر جهان است. اگر چه با توجه به شیوع روز افزون و تبعات اقتصادی و سلامتی، توجه به غربالگری این بیماری اهمیت ویژه ای پیدا کرده است اما منافع مالی اجرای برنامه غربالگری نامشخص است. بنابراین این مطالعه با هدف برآورد ارزش پولی منافع غربالگری بیماری کبد چرب غیر الکلی و تحلیل عوامل موثر بر آن در ایران انجام شده است. 

روش پژوهش: مطالعه حاضر از نوع ترکیبی اکتشافی است. در مرحله اول مرور دامنه‌ای جنبه های اقتصادی و اپیدمیولوژی استراتژی های غربالگری انجام شد و کیفیت مطالعات با ابزار QUADAS ارزیابی گردید.

در مرحله دوم سناریوهای ارزش‌گذاری پولی طراحی و مبتنی بر نظر خبرگان اعتبارسنجی شد. سپس ابزار تخمین ارزش پولی طراحی شد.

در مرحله سوم، ابتدا مطالعه پیش‌آزمون با 90 نفر از افراد مبتلا به دیابت، اضافه وزن و سندروم متابولیک و با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته با روش سوالات باز  و به منظور استخراج قیمت های پیشنهادی اولیه انجام شد. روایی و پایائی پرسشنامه نیز  بررسی گردید. سپس مطالعه اصلی با 1065 فرد مبتلا  در سه گروه جمعیتی با سناریوهای ارزشگذاری پولی براساس تکنیک ارزش گذاری مشروط و  با استفاده از روش دوگانه دوبعدی انجام شد. تحلیل داده‌ها شامل آمار توصیفی، آزمون های معنی داری جهت شناسایی متغیرهای نهایی، رگرسیون لجستیک و مدل تک متغیره و چند متغیره رگرسیون پروبیت، جهت بررسی تمایل/ میزان تمایل  به پرداخت  بود. در نهایت اثر نهایی متغیرهای معنی‌دار بر میزان تمایل به پرداخت تعیین و خوبی برازش مدل ارزیابی گردید. تحلیل‌ها با نرم‌افزار   Stata نسخه 17 انجام شد.

یافته‌ها: یافته ها نشان داد که آگاهی از بیماری بالا (تقریبا 98٪)  و نگرش نسبت به غربالگری مثبت بود. میانگین تمایل به پرداخت برای غربالگری کبد چرب غیرالکلی در کل جمعیت 51/3دلار بوده است که بیشترین میزان مربوط به بیماران دیابتی (33/4دلار)  بود.

همچنین متغیر های اشتغال، سطح تحصیلات، نگرانی از نتایج غربالگری در جمعیت کل، با تمایل افراد به پرداخت ارتباط معناداری داشتند اما در مدل تک متغیره و جند متغیره  اثرنهایی تحصیلات بر قیمت پیشنهادی اول مثبت بود و اثر اشتغال بر قیمت پیشنهادی اول و  اثرنگرانی از نتایج غربالگری بر قیمت پیشنهادی دوم، منفی بود.

نتیجه گیری:  بیش از 85 درصد افراد شرکت کننده، پیشگیری را مقدم بر درمان ارزیابی کردند. در بین افرادی که تمایل به شرکت نداشتند عدم توانایی مالی پرداخت هزینه، مهم ترین دلیل عدم تمایل به مشارکت اظهار شد. اثر متغیر های اشتغال، بیمه تکمیلی، نگرانی از نتایج غربالگری، اجرا و اعتبار و عدم قطعیت نتایج غربالگری بر میزان تمایل به پرداخت در گروه های جمعیتی منفی گزارش شدند که این یافته ها بر لزوم طراحی برنامه‌های غربالگری با تمرکز بر افزایش آگاهی، ارائه حمایت‌های مالی و بیمه‌ای و تضمین اعتبار نتایج تأکید دارند. این اطلاعات می‌تواند به سیاست گذاران بهداشت و درمان و موسسات  بیمه ای برای طراحی سیاست‌های بهداشتی هدفمند جهت غربالگری، آموزش عمومی و تامین مالی کمک قابل توجهی نماید.

کلید واژه‌ها: تمایل  به پرداخت، روش ارزش گذاری مشروط، غربالگری، کبد چرب غیر الکلی