مقدمه:

از شروط لازم برای ارائه خدمات پزشکی باکیفیت، وجود پزشکان با انگیزه و با سطوح عملکردی بالا است. به‌منظور بهبود عملکرد پزشکان، سه هدف کیفیت بالینی، بهره‌وری و رضایت بیمار می‌تواند با طراحی مؤثر یک سیستم پرداخت مبتنی بر عملکرد محقق شود. پرداخت مبتنی بر عملکرد یکی از روش‌های نوین در اصلاح نظام پرداخت در حوزه سلامت است که با ایجاد پیوند میان پرداخت‌ها و شاخص‌های عملکردی مانند کیفیت، بهره‌وری و رضایت بیماران، سعی در بهبود عملکرد ارائه‌دهندگان خدمات دارد. این رویکرد در کشورهای مختلف از جمله آمریکا، انگلستان، تایوان و استرالیا اجرا شده و در بسیاری از موارد به کاهش هزینه‌ها و ارتقاء کیفیت مراقبت منجر شده است. هدف این مطالعه، طراحی یک الگوی اجرایی کارآمد برای پرداخت مبتنی بر عملکرد به پزشکان عمومی و متخصص طرف قرارداد با سازمان بیمه سلامت ایران، متناسب با زمینه و ساختار این سازمان بود.

روش پژوهش:

مطالعه حاضر یک مطالعه ترکیبی است که در آن داده‌ها با استفاده از روش‌های کمی و کیفی جمع‌آوری و تحلیل شده‌اند. در این مطالعه، با استفاده از مطالعه تطبیقی کشورهای منتخب و مصاحبه با خبرگان، عوامل و شاخص‌های مؤثر بر پرداخت مبتنی بر عملکرد به پزشکان عمومی و متخصص طرف قرارداد با سازمان بیمه سلامت، شناسایی شدند. معیارهای انتخاب این شاخص‌ها نیز شناسایی شد. شاخص‌های استخراج‌شده در چندین پانل کارشناسی مورد بررسی قرار گرفت و شاخص‌های مناسب با ساختار بیمه سلامت وارد مرحله مقایسه زوجی شدند. در این مرحله، 15 پرسشنامه تکمیل شد. درنهایت، با استفاده از اطلاعات به‌دست‌آمده از مراحل قبل، الگوی اجرایی و همچنین شناسنامه هر شاخص تدوین گردید.

یافته‌ها:

از تجمیع یافته‌های مطالعه تطبیقی و مصاحبه‌ها، 55 شاخص مؤثر بر پرداخت مبتنی بر عملکرد به پزشکان و ۱۸ معیار انتخاب نهایی برای این شاخص‌ها استخراج شد. درنهایت، با ورود ۲۴ شاخص انتخاب‌شده توسط پانل خبرگان به مرحله ماتریس تصمیم و مقایسه زوجی و با نظر کارشناسان، 11 شاخص برای پزشکان عمومی و 16 شاخص برای پزشکان متخصص انتخاب شد. این شاخص‌های نهایی پرداخت مبتنی بر عملکرد در سه وضعیت مطلوب، گذار و فعلی، متناسب با زیرساخت‌های سازمان بیمه سلامت و سازمان‌های همکار آن قرار گرفتند. رعایت گایدلاین­ها در تصمیمات پزشک، رضایت بیمار، کیفیت خدمات، میانگین تعداد داروهای تجویزشده در یک بازه زمانی مشخص، نسخ الکترونیکی ثبت و ارسال‌شده در زمان مقرر، تعداد پروسیجرهای تشخیصی تجویزشده در بازه زمانی مشخص، میزان شکایات انجام‌شده از پزشک، تجربه کاری پزشک، حضور به‌موقع پزشک در محل خدمت، تکمیل پرونده الکترونیکی بیمار، شرکت در دوره‌های آموزشی پیش‌بینی‌شده توسط سازمان‌ بیمه، میانگین تعداد آزمایش‌های تجویزشده در بازه زمانی مشخص توسط پزشک ازجمله شاخص‌هایی بودند که شناسنامه شاخص برای آن‌ها تدوین شد.

نتیجه‌گیری:

اجرای نظام پرداخت مبتنی بر عملکرد، در صورتی که با دقت و بر پایه اصول علمی و مدیریتی طراحی شود، می‌تواند نقش مؤثری در ارتقاء کیفیت خدمات درمانی و افزایش رضایت بیماران ایفا کند. استفاده از رویکرد تفکر سیستمی در این فرایند ضروری است، چراکه پرداخت‌ها تنها بخشی از یک ساختار پیچیده هستند و تغییر در آن‌ها می‌تواند پیامدهایی بر سایر اجزای سیستم داشته باشد. اگر این مدل با زیرساخت مناسب اطلاعاتی، مشارکت ذی‌نفعان و نظارت پیوسته همراه باشد، می‌تواند به بهینه‌سازی عملکرد پزشکان و بهره‌وری نظام سلامت منجر شود. با استفاده از الگوی پیشنهادی پرداخت مبتنی بر عملکرد، مدیران و سیاست‌گذاران سازمان بیمه سلامت می‌توانند عملکرد پزشکان را در راستای اهداف سازمان بیمه، مانند افزایش رضایت دریافت‌کنندگان خدمات، تسریع فرآیندها و کاهش هزینه‌ها هدایت کنند. شاخص‌های شناسایی‌شده جنبه‌های مختلف عملکردی پزشکان را سنجیده و با مشخص نمودن اهداف سازمان برای پزشکان، بستر بهبود عملکرد آن‌ها را فراهم می‌کنند.

کلیدواژه‌ها:

پرداخت مبتنی بر عملکرد، پرداخت مبتنی بر کیفیت، شاخص عملکردی، پزشک عمومی، پزشک متخصص، سازمان بیمه سلامت.