مقدمه: پیشرفت‌های فناورانه در سال‌های اخیر نقش مهمی در تحول نظام سلامت و بهبود کیفیت خدمات درمانی داشته‌اند. زنجیره تأمین بیمارستانی نیز از حوزه‌هایی است که می‌تواند از این فناوری‌ها برای افزایش بهره‌وری و اثربخشی بهره‌مند شود. در این راستا، ابزارهای هوش کسب‌وکار با تحلیل داده‌های پراکنده، به بهینه‌سازی منابع، کاهش هزینه‌ها و ارتقای کارایی کمک می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف طراحی داشبورد هوشمند مبتنی بر هوش کسب‌وکار انجام شد تا با تجمیع داده‌های بیمارستانی، امکان تحلیل بلادرنگ و تصمیم‌گیری دقیق در مدیریت زنجیره تأمین را فراهم سازد.

روش‌ها: این پژوهش توسعه‌ای-کاربردی در سه مرحله انجام شد. در مرحله نخست، با مرور متون نظام مند، شاخص‌های کلیدی عملکرد مرتبط با زنجیره تأمین بیمارستان شناسایی گردید. سپس اهمیت این شاخص‌ها از طریق پرسشنامه در میان 36 نفر از خبرگان اعتبارسنجی شد. در مرحله دوم، الزامات عملکردی و غیرعملکردی داشبورد با بهره‌گیری از روش دلفی در دو دور متوالی و با مشارکت 32نفر از خبرگان تأیید گردید؛ معیار اجماع برای پذیرش شاخص‌ها میانه برابر یا بالاتر از 75/3 در نظر گرفته شد. در مرحله سوم، داشبورد مدیریتی مبتنی بر هوش کسب‌وکار با استفاده از نرم‌افزار پاور بی‌آی دسکتاپ  نسخه 2.146.1112.0 طراحی و پیاده‌سازی شد. در نهایت، ارزیابی کاربردپذیری داشبورد با استفاده از روش فکر کردن با صدای بلند با مشارکت 15 کاربر انجام گرفت و اثربخشی آن نیز با مشارکت 30 نفر از مدیران و کارشناسان مرتبط در بیمارستان مورد ارزیابی قرار گرفت.

یافته‌ها: در مرحله اول، تعداد ۶۴ شاخص کلیدی عملکرد در سه حوزه مالی، مدیریتی و بالینی شناسایی شد که نهایتاً ۱۸ شاخص به عنوان شاخص‌های نهایی برای طراحی داشبورد انتخاب گردید. در مرحله دوم، ۴۹ الزام برای داشبورد شناسایی شد که پس از اعتبارسنجی، 22 الزام عملکردی و 21 الزام غیرعملکردی نهایی گردید. در مرحله سوم، داشبورد مدیریتی مبتنی بر هوش کسب‌وکار طراحی و پیاده‌سازی شد. ارزیابی کاربردپذیری نشان داد که چالش‌هایی در تحلیل روند مصرف دارو (۳۳ درصد) و ارزیابی عملکرد مالی (26 درصد) وجود دارد. پس از اعمال اصلاحات از جمله افزودن نمودارهای تحلیلی روند مصرف، جدول مقایسه تأمین‌کنندگان، فیلترهای تعاملی و اعلان‌های بصری، بازخورد کاربران حاکی از رفع مشکلات اصلی و بهبود قابل‌توجه در کارایی و رضایت از سیستم بود. در ارزیابی اثربخشی وضعیت تمامی شاخص‌های کلیدی عملکرد پس از پیاده‌سازی داشبورد به‌طور معناداری بهبود یافت. بیشترین تغییرات در محور شفافیت اطلاعات، به‌ویژه در شاخص «درآمد فروش دارو به تفکیک بخش و داور ایجاد شد. در محور دقت، شاخص «میزان خطای پزشکی» از میانگین 97/1به 75/3 رسید و بیشترین بهبود نسبی را در این محور داشت. در محور یکپارچگی، شاخص «ضریب اشغال تخت» با تغییر (63/1+) بهبود چشمگیری داشت که نشان‌دهنده اتصال موفق داده‌های بالینی و مالی در داشبورد بود. میانگین کل امتیازات شاخص ها از 71/2 (قبل از پیاده سازی) به 93/3 (بعد از پیاده سازی) افزایش یافت.

نتیجه‌گیری: داشبورد مدیریتی زنجیره تأمین بیمارستان با فناوری هوش کسب و کار، مبتنی بر ۱۸ شاخص کلیدی عملکرد در سطوح مدیریتی، بالینی و مالی و ۴۲ الزام عملکردی/غیرعملکردی اعتبارسنجی‌شده طراحی شد. ارزیابی کاربردپذیری با شناسایی چالش‌های مقایسه روند مصرف دارو و گزارش‌گیری، به بازطراحی موفق و افزایش رضایت کاربران منجر شد؛ همچنین ارزیابی اثربخشی بهبود چشمگیری در شفافیت، دقت و یکپارچگی شاخص های زنجیره تامین بیمارستان ایجاد کرد. این داشبورد با امکان پایش لحظه‌ای شاخص ها عملکرد زنجیره تامین را به‌طور معناداری ارتقا داد و ابزار تصمیم‌گیری مبتنی بر داده در بیمارستان‌ها برای مدیران فراهم کرد.

کلید واژگان: داشبورد، زنجیره تأمین، هوش کسب و کار، شاخص کلیدی عملکرد، الزامات، ارزیابی کاربردپذیری، ارزیابی اثربخشی