مقدمه: در قرن بیست و یکم، افزایش بلایای طبیعی و انسان‌ساخت (به‌ویژه حوادث CBRNE شامل تهدیدات شیمیایی، زیستی، رادیولوژیکی و هسته‌ای) چالش‌های جدی برای سلامت عمومی ایجاد کرده است. مخاطرات زیستی با ویژگی‌هایی مانند سرعت انتشار بالا و تغییرات ژنتیکی، نیازمند پاسخ سریع و هماهنگ هستند، اما کمبود منابع تخصصی، نبود تعریف روشن از نقش‌های سازمانی و انتشار اطلاعات نادرست، مدیریت این حوادث ‌ها را پیچیده‌تر می‌کند. در این میان، آمادگی بیمارستان‌ها به عنوان عامل کلیدی در کاهش تلفات این حوادث و حفظ عملکرد سیستم سلامت مطرح است. با توجه به اینکه برخی مطالعات نشان می‌دهند بیمارستان‌های کشور ایران با وجود برخی نقاط قوت در منابع انسانی، از نظر پیش نیازهای پاسخ،  هنوز آمادگی لازم را ندارند،این پژوهش با هدف ارزیابی دقیق سطح آمادگی این بیمارستان‌ها در برابر حوادث زیستی طراحی و انجام شد.

 روش پژوهش: این پژوهش توصیفی، تحلیلی به صورت مقطعی در سال  1404 انجام شد. در این مطالعه،  با استفاده از پرسشنامه استاندارد، آمادگی زیستی در 8 بعد اصلی شامل توسعه ساختارهای مدیریتی، افزایش ظرفیت، آموزش و تمرین، مدیریت اطلاعات و ارتباطات، نظام مراقبت و آزمایشگاه، ایمنی و امنیت، مدیریت بیمار و تاب‌آوری مورد بررسی قرار گرفت. جامعه آماری شامل 30 نفر از مدیران عملیاتی مرتبط با حوادث و بلایا شامل سوپروایزرها و دبیران کمیته خطر بلایا و بهبود کیفیت تمامی مراکز آموزشی و درمانی دانشگاه مشتمل بر 11 بیمارستان بود.  نمونه برابر با جامعه آماری بود. داده‌ها با استفاده از شاخص‌های کمی و تحلیل درصد آمادگی مورد بررسی قرار گرفت.

یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که مراکز بزرگ و عمومی، به ویژه بیمارستان‌های فیروزگر و حضرت رسول اکرم(ص)، در اکثر ابعاد آمادگی زیستی عملکرد خوب داشتند و توانستند الگویی از تاب‌آوری سازمانی و مدیریت حوادث زیستی ارائه کنند. بیش از نیمی از مراکز در سطح متوسط قرار داشتند که حاکی از منابع محدود و نیاز به تقویت ساختار مدیریتی، آموزش و تمرین است. مراکز تک تخصصی به ویژه بیمارستان روانپزشکی ایران، در ابعاد مدیریت بیمار، تریاژ و تاب‌آوری عملکرد ضعیف داشتند، که نشان‌دهنده اهمیت نقش حمایتی این مراکز در شبکه پاسخ زیستی و نیاز به ارتقای زیرساخت‌ها و آموزش‌ها است.

نتیجه گیری: نتایج پژوهش تأکید می‌کند که آمادگی زیستی تنها وابسته به منابع فیزیکی نیست، بلکه حاصل توسعه ساختار مدیریتی، آموزش و تمرین مستمر، مدیریت اطلاعات و ارتباطات، زیرساخت‌های تشخیصی، ایمنی، مدیریت بیمار و تاب‌آوری سازمانی است. بر اساس این یافته‌ها، توصیه می‌شود مراکز درمانی برای افزایش آمادگی زیستی، به تقویت آموزش عملیاتی، توسعه مسیرهای تریاژ و مدیریت بیمار، بهبود سامانه‌های اطلاعاتی و آزمایشگاهی، و تاب‌آوری توجه ویژه داشته باشند.

کلمات کلیدی: آمادگی زیستی، مراکز آموزشی و درمانی، حوادث زیستی، تاب‌آوری سازمانی، مدیریت حوادث و بلایا، دانشگاه علوم پزشکی ایران